Bilim Kurgunun Tanımı

Bilim Kurgunun tanımını yapacak bir makale yazmaya girişecektim ancak daha sonra Philip K. Dick'in 1981'de Just:SF'te yayınlanan "My Definition of Science Fiction" aldı yazısını okuyunca PKD'nin herşeyi özetlediğini görüp bu yazıyı Türkçe'ye çevirmekle yetindim. Görüş, öneri ve düzeltmelerinizi iletmekten çekinmeyin.

* * *

Bilim kurguyu, öncelikle ne olmadığını söyleyerek tanımlayacağım. BK “gelecekte geçen bir öykü (ya da roman, ya da oyun)” olarak tanımlanamaz çünkü bu bir uzay macerasıdır ve BK değildir. Bu sadece; ileri teknoloji içeren ve uzayda geçen macera, dövüş ve savaşlardır. Peki, öyleyse neden bilim kurgu değildir? Öyle görünebilir, hatta (örn.) Dorris Lessing öyle olduğunu var sayıyor. Ancak, uzay macerası asıl unsur olan yeni farklı fikirden yoksundur. Bunun yanı sıra, günümüzde geçen bilim kurgu da mümkündür: olası-dünya öyküsü ya da romanı. Eğer BKyı gelecekten ve ileri teknolojiden ayırırsak, elimizde BK denebilecek ne kalır? Başlangıç için, kurgu bir dünya: Gerçekte var olmayan ama bildiğimiz dünyaya dayanan ve onun üzerine kurulan bir toplum – yani, bizim toplumumuz bu yeni kurgu dünya için bir sıçrama tahtası görevindedir; bu yeni toplum bir şekilde, bir yerinden bizim kendi toplumumuza dokunur, belki de, olası-dünya öykü veya romanlarında olduğu gibi doğrudan bir ilişki içindedir. Bizim dünyamızdır ancak yazar tarafından bazı parçalarının yerleri değiştirilmiştir, ya da –henüz-- dönüşmediği bir şekle sokulmuştur. Bu dünya, bilinen dünyadan en az bir şekilde farklı olmalıdır ve bu farklılık bizim toplumumuzda –ya da bilinen herhangi bir toplumda- yol açamayacağı şeylerin olmasına olanak sağlamalıdır. Bu dönüşümde tutarlı bir yan olmalıdır; bütünsel olmalı, saçma ya da tuhaf olmamalıdır – bilim kurgunun özü budur; sonucunda yazarın zihninde yeni bir toplum oluşturan, onu kâğıda döktüren ve kâğıt üzerinden okuyucunun zihninde sarsıcı bir şok, bir yabancılaşma etkisi, olarak beliren, toplum içinde bütünsel bir dönüşüm.

Şimdi bilim kurguyu fanteziden ayıralım. Bunu yapmak olanaksızdır, hızlı bir beyin jimnastiğiyle nedenini görebiliriz. Psişikleri ya da Ted Sturgeon’ın More Than Human’ındaki mutantları ele alalım. Eğer okuyucu bu gibi mutantların var olabileceğine inanıyorsa, Sturgeon’ın romanını bilim kurgu olarak değerlendirecektir. Ama eğer, bu mutantların, tıpkı büyücüler ve ejderhalar gibi imkânsız olduğunu ve asla var olamayacağını düşünüyosa, bir fantezi romanı okuyor demektir. Fantezi genel düşüncenin imkânsız olarak gördüğü şeyleri barındırırken, bilim kurgu genel düşüncenin uygun şartlar altında mümkün olacağını düşündüğü şeyleri barındırır. Bu özünde bir değerlendirmedir, çünkü olası olan ya da olanaksız olan nesnel bir şekilde bilin[e]mez, yerine okuyucu tarafından yapılan öznel bir inanış olarak kalır.

Şimdi de iyi bilim kurguyu tanımlayalım. Bütünsel dönüşüm –başka bir deyişle, yeni fikir—gerçekten yeni olmalı (ya da eski bir fikrin yeni bir çeşitlemesi olmalı) ve düşünsel olarak okuyucuyu harekete geçirmeli, zihnine yerleşmeli ve kendisinin düşünmemiş olduğu bir şeyin olasılığına uyandırmalı. Yani, “iyi bilim kurgu” bir değer belirtmedir, nesnel değildir. Yine de, nesnel olarak iyi bilim kurgu kavramının var olduğunu düşünüyorum.

Sanırım Fullerton’daki Kaliforniya Eyalet Üniversitesinden Dr. Willis McNelly bir BK öyküsünün ya da romanının asıl kahramanının bir kişi değil de bir fikir olduğunu söylediğinde durumu en iyi şekilde özetledi. Eğer iyi bir BK ise, fikir yenidir, harekete geçirir ve hepsinden önemlisi, okuyucunun zihninde dallanıp budaklanan bir düşünce zincirini başlatır, okuyucunun zihninin kilidini açar, böylelikle okur da, tıpkı yazar gibi yaratmaya başlar. BK, ana akım edebiyatın aksine, yaratıcıdır ve yaratıcılığa teşvik eder. Biz, BK okuyanlar (şimdi bir yazar olarak değil, bir bilim kurgu okuru olarak konuşuyorum) okuduğumuz bir şeyin, içinde yeni bir fikir barındıran bir şeyin, zihnimizde düşünceler zinciri oluşturmasını sevdiğimiz için, bunu okuyoruz. Bu yüzden, en iyi bilim kurgu okur ve yazar arasında gerçekleşen ve ikisinin de yarattığı --ve bundan mutluluk duyduğu-- bir işbirliğine dönüşmüş olandır. Mutluluk bilim kurgunun son ve asıl unsurudur; yeniliğin keşfinin mutluğu.

Eğer bu yazı ilginizi çektiyse edebiy.at eposta bültenine abone olun.