Hepsine Hükmedecek Tek Kitap

Başlangıçta tek bir kitap olarak düşünülen, fakat baskısının daha ucuza mal edilmesi için üçe ayrılan, yani bir üçleme halini alan Yüzüklerin Efendisi () belki de modern zamanlarda fantastik kurgu türündeki en popüler kitaptır. Günümüzde, Amerikan film endüstrisinin de yardımlarıyla, hepimiz “Gollum” ve “Gandalf” gibi isimlere aşinayız. Fakat başlangıçta, bu isimler ve karakterler Oxford’taki bir İngiliz dili profesörünün hayal ürününden başka bir şey değildi. O profesör ise John Ronald Reuel Tolkien’di.

Kitap; hayal ürünü, Orta-Dünya denen bir gezegende (büyük bir olasılıkla bu adın kaynağı Kuzey mitolojisinde dünyamızın adı olan “midgard” sözcüğüdür. Midgard; orta-bahçe, ya da orta-dünya anlamına gelmektedir.) –dünyamızı, daha çok da Eski Dünya olarak bilinen kıtaları (Asya ve Avrupa) andırdan bir kıta- elfler, insanlar, yarı-tanrılar, cüceler ve hobbitlerin, Mordor’un şeytanî güçlerine, Karanlık Efendi Sauron’un (kitaba adını veren Sauron’dur.) emrindeki orklara, uruk-hai’lere karşı verdiği savaşı anlatır. Modern zamanda yazılmış bir İngiliz destanıdır. Bir eleştirmen tarafındansa “Milton’ın başaramadığını başaran, türünün başyapıtı” şeklinde nitelendirilmiştir.

Inklingler olarak –Oxford Üniversitesi merkezli bir edebiyat grubu- Tolkien ve arkadaşları kurguda anlatıyı, Hristiyan değerleri ve Anglo-Sakson kültürünü önemli gördüler, fantasiği desteklediler. Tolkien, kitabını yazmaya başladığında İngiltere için bir destanlar çemberi, bir mitoloji yaratmayı kafasına koymuştu. Tolkien ve bir başka Inkling, C.S. Lewis, eğer İngiltere için yeterli sayıda ya da olgunlukta mitler yok ise bunları yaratmaları konusunda hemfikirdiler. Yüzüklerin Efendisi, -bitirilememiş Silmarillion ile birlikte- bu amaca hizmet etmek için yazılmıştır.

Tolkien, İngiliz Dili profesörü olarak Hint-Avrupa halklarının çoğunun mitolojilerine hakimdi ve kendininkileri yazarken de bu mitlerle aynı yolu izledi, hatta çoğu zaman onlardan esinlendi. (Cermen mitolojisi Tolkien’in ana esin kaynağı gibi gözükmektedir.) Ancak, aynı zamanda dindar bir Hristiyan olduğundan, bu pagan edebi gelenekten faydalanırken, çalışmasına Hristiyan değerleri eklemeyi de unutmadı. İngiliz Jesuitlerden Peder Robert Murray’e bir mektubunda kitabından şöyle bahseder: “kökten dindar ve Katolik bir çalışma, ilk bakışta belli olmasa dahi, daha dikkatle incelendiğinde böyle olduğu görülecektir.”

Kitap hakkında ilginç bir ayrıntı da şudur. Tolkien Yüzüklerin Efendisi’ni kendisinin yazmadığını, sadece Kırmızı Kitap’tan çevirdiğini söyler. Gerçekte böyle bir kitap yoktur ve hiç var olmamıştır. Bu söylemiyle yazar kendi yapay mitolojisini anonim temellere oturtmaya çalışır.
Ayrıca, yazar Birinci Dünya Savaşı’nda Britanya ordusunda görev yaptığından ve kitap İkinci Dünya Savaşı sırasında yazıldğından kimileri Yüzüklerin Efendisi’ni bu savaşların alegorisi olarak görmek ister. Oysa ki Tolkien bunu sürekli inkar etmiştir. Tek Yüzük, genellikle dünyamızdaki atom bombasının Orta-Dünya üzerindeki yansıması olarak okunur; iyiye ve kötüye hizmet edebilecek son derece güçlü bir araç.

Kitap, ne anlattığı bir kenara, fantastik kurgu okurları ve hatta yazarları arasında kült konumundadır. İngilizce’de yazılmış en etkileyici ve en popüler fantezi romandır. Öyle ki “İngilizce konuşanlar ikiye ayrılırlar; Yüzüklerin Efendisi’ni okumuş olanlar ve okuyacak olanlar.” şeklinde bir söylem bulunmaktadır. Kitap ayrıca, ünlü fantezi yazarı R.A. Salvatore’a bir çok masaüstü ve bilgisayar rol yapma oyununa, birkaç film uyarlamasına ve bir de müzikale esin kaynağı olmuştur.

Eğer bu yazı ilginizi çektiyse edebiy.at eposta bültenine abone olun.